Woensdag 1 april 2015 20u

Check – check en triple check! Mijn koffers staan gereed, goed gevuld en even zwaar!Je mag 2x 23 kg in de bagageruimte meenemen en 1 x12 kg als handbagage. De nodige papieren en paspoort zitten veilig opgeborgen.

Donderdag 2 april 10u

Mijn zus Hilde staat al voor de deur. Zij brengt mij naar de luchthaven. Eerst nog een tas koffie en enkele verhalen. Tegen 11u vertrekken we. De rit verloopt vlot. Tegen 11u30 staan we voor de schuifdeuren aan de Kiss en Fly. Na een stevige knuffel en enkele ‘hou je goed’ en ‘ veilige vlucht’ sta ik in de grote inkomhal onder het aankondigingsbord met uren van vertrek.

Tegen 12u verschijnt Lydia Etienne, Patrick Etienne die hun zus Ria in Lomé gaan bezoeken. Inne vervolledigt het gezelschap. Eerst inchecken en dan stillekesaan richting gate . Alles verloopt heel vlot. Na de nodige controles zitten we al snel in het vliegtuig en stijgen we op om 15u05.
Tijdens de vlucht wordt er gegeten, gelachen, gebabbeld een filmke gekeken en beetje gesoesd. Tegen 20u een tussenstop in Abidjan, Ivoorkust voor een uurtje en dan naar Lomé waar we omstreeks 22u.05 toekomen. Eens het vliegtuig uit slaat de warmte ons om de oren.
De klok wordt onmiddellijk 2u verder gezet. In Togo is het dus middernacht. De douaneformaliteiten verlopen vlot tegen alle verwachtingen in. Sylvia staat mij al op te wachten.
Het is een blij weerzien! Ria staat haar mensen ook op te wachten.
Sylvia en ik rijden naar de kamers in Lomé die zij nog steeds huurt. Na nog een uurtje bijbabbelen gaan we slapen! Heerlijk want ik ben wel moe . Het is toch wennen aan de warmte!

Vrijdag 3 april 6u

Sylvia is een vroege vogel en al snel uit de veren. Ze neemt eerst een douchke met koud water over het hoofd. Daarna is het mijn beurt. We eten een lekker vers ‘Frans’ broodje.. Dit is een erfenis vanuit de Franse koloniale periode. Het broodje met wat confituur smaakt mij heerlijk. Een tasje koffie erbij en alles dik in orde!

We gaan naar de bank om geld te wisselen (1 euro = 655,957 cfa ). We gaan boodschappen doen in de ‘betere’ plaatselijke supermarkt Ramco waar je toch veel producten kan kopen die je bij ons ook vindt. We halen mijn koffers op en rijden door naar Wli, naar Joko Kopé. Ik ben benieuwd!!

Tegen het middagmaal komen we aan. De weg tussen Lomé en Davié is hier en daar verbeterd. Dit is een grote baan met macadam met slechts 2 rijstroken. Enkele tientallen meters ernaast is de aanleg bezig van een nieuwe grote baan met meerdere rijstroken. Op diverse plaatsen zijn talrijke huisjes (lees: krotten) afgebroken en het steenpuin ligt daar gewoon langs de weg.

Als we de stad uitrijden is het daar een drukte van belang. Vrachtwagens rijden af en aan. Het gaat hier om vrachtwagens die naar en van Burkina Faso, Ghana en Benin rijden.

Om Burkina Faso te bereiken is er die bewuste 2-vaksbaan waar alle verkeer langs moet richting noorden. Ook vrachtwagens gevuld met allerlei materialen voor de werken aan de nieuwe baan rijden hier af en aan.

Er is een oprit en afritten complex aangelegd om de haven sneller te bereiken. De baan rond de haven is ook serieus verbeterd.

Nu, het rijden is één ding, de manier van rijden is een ander ding!! Taxi-moto’s steken heel wat toeren uit en sommige chauffeurs nemen heel wat onverantwoorde risico’s! het is terug wennen.

Na Davié en betalen van péage (nog zo’n erfenis ) nemen we de route naar Wli. De zandweg uit mijn herinnering is wel verbreed en op diverse plaatsen zijn de putten opgevuld met zand. Anderzijds zijn er nieuwe diepe sporen gemaakt door de zware camions die daar passeren om te weg te verbreden.
We naderen het weeshuis en het eerst wat ik zie is natuurlijk de muur rond het ganse perceel.
Die muur is een echte verbetering en dient voornamelijk ter bescherming van de bewoners van Joko Kopé. In de muur zijn 2 poorten. We nemen de verste die door de bewaker Komlan wordt geopend. Dit is 1 van zijn taken. Hij herkent mij en begroet me met een brede glimlach en een ‘bonjour tata’.

Tata is een verbastering van tante en iedere vrouw die iets minder jong is en geen maman is, wordt hier aangesproken met tata. Heel handig vind ik dat. De oudere mannen worden aangesproken met tonton (verbastering van oncle) (?)

Na het binnenrijden parkeert Sylvia de auto op zijn plaatske vlakbij de gebouwen van het weeshuis.
De kinderen staat ons op te wachten en na het uitstappen komen ze één voor één ons begroeten: bonjour maman, bonjour tata! Koffi, de opvoeder en animator begroet mij met het klassieke “bonne arrivée tata”. Vincent , hoofd van personeel en coördinator komt ons ook begroeten.

De nieuwe kinderen Gloria en Odesmou kende ik nog niet. De anderen zijn stevig gegroeid! Daniël en Wisdom zijn echt groot geworden en ondertussen 14 en 13 jaar oud. Joseph is 12j, Dinah is 11j, Assou is 10j, Gloria is 9j, Abraham is 8j en Odesmou de benjamin is 4j. Gloria en Odesmou komen ook heel spontaan dag zeggen.

Wat mij onmiddellijk opvalt is de witheid van de ogen naast de pupil. Voorheen was dit eerder geelachtig of een beetje rooddoorlopen. Nu kijken zij stralend uit hun ogen. Dit is een blijk van gezondheid. Sylvia beaamt dat de laatste maanden er geen zieke kinderen meer zijn geweest. Zij vertelt dit aan de kinderen en herhaalt nog eens naar hen toe hoe belangrijk een goede hygiëne toch wel is. De kinderen knikken zeer overtuigend dat ze het begrepen hebben. Ook een goede voeding met meer variatie blijkt toch resultaat te hebben. Tata Jeanne de kokkin heeft een cursus gevolgd en deze rendeert. Zij maakt lekkere gerechten en er komt regelmatig vis en kip op het menu.

Er zijn 2 warme maaltijden per dag. ’s Middags rijst of pasta of bonen met één of andere saus en vis of kip. De kip is niet zoals bij ons hoor, eerder aan de magere kant maar desalniettemin toch vlees.

’s Avonds is er het nationale gerecht : de pâte die wordt gemaakt van maïsmeel en water. Hier wordt ook een saus bij gegeten.

De pâte wordt in een vorm gegoten en na afkoeling wordt die omgedraaid op een bord. (zoals bij pudding bv) de pâte wordt met de rechterhand gegeten. Je neemt een stukje pâte en met dat stukje door de saus en dat eet je dan op. Ik moet eerlijk toegeven…………..pâte is niet aan mij besteed. Ik heb dat het eerste jaar geprobeerd maar neen, toch liever niet! Ik eet wel een overschotje rijs of pasta of een stukje brood. s’ Morgens wordt er altijd brood gegeten en op zondagavond is het bij uitzondering ook brood met chocomelk. De kinderen vinden dit heerlijk. Zij smeren dan zelfs mayonaise op hun brood. Ik vraag mij of dat nooit gaat kabbelen in hun maag samen met die chocomelk!

De koffers worden uit de auto gehaald en naar de gastenkamer gebracht. Ik ben een hele tijd bezig met koffers uit te laden en alle zaken op hun plaats te leggen. De diverse cadeautjes worden in zakken gedaan. Ik heb drie grote zakken vol. De kinderen zien die zakken en zijn heel nieuwsgierig. Cadeautjes zijn voor hen het summum van geluk!

Maar ze moeten wachten. Ik zet mij ben hen op de mat in de schaduw en laat hen wat vertellen. Nadien gaan de kinderen douchen en eten onder toezicht van Koffi. Sylvia en ik eten in de keuken naast de gastenkamer. We hebben heel wat bij te babbelen.

Jeanne heeft een hele pittige saus met veel piment gemaakt. Het vuur komt mijn oren uit. Groene en rode piment (pepertjes) zijn een vast onderdeel van de voeding. De kinderen zijn eraan gewend maar ik zeker niet. Jeanne wordt verwittigd en belooft minder piment te gebruiken nu ze weet dat ik er ben. Ik zal Jeanne later begroeten.

Na het middagmaal is het verplichte platte rust tot een uur of 3. Nadien mogen ze een boekje lezen , met de kaarten spelen of iets anders. De meesten kiezen voor de strips van ‘bob et bobette’ . Odesmou speelt met zijn autootjes.
Op een gegeven moment begint hij te trommelen en te dansen. Geweldig om te zien wat een ritmegevoel dat ventje heeft. De andere kinderen volgen hem op rij en zingen en dansen en klappen in hun handen. Sylvia en ik doen ook mee! Ik had het moeten filmen!!

Tegen 17u maken enkele kinderen de pâte want Jeanne is er niet. Avondmaal tegen 18u30. Het is echt donker nu, afwassen en refter uitkeren, tanden poetsen en slapen. Alle kinderen gaan op hetzelfde uur slapen maar de oudsten zullen wellicht op hun kamer nog wat lezen of kaarten.
Wij eten nadien in het kleine keukentje. Vincent komt er ook eventjes bijzitten.
Wij gaan ook slapen tegen 21u30. Ik ben moe maar voldaan.

Zaterdag 4 april

Ik sta op rond 7u. Sylvia en de kinderen zijn al op om 6u. Zij zijn hun vaste klusjes aan het doen waaronder de vloer van de buitengang poetsen. Het werk wordt verdeeld. Nadien gaan zij ontbijten met brood en choco of smeerkaas of confituur. Koffi is ook gearriveerd en blijft bij de kinderen.

Sylvia heeft al koffie gemaakt en komt samen met ontbijten. Het smaakt mij echt. De kippen leggen enkele eitjes die we morgenvroeg zullen opeten. Er zijn er tegen morgen voldoende voor iedereen , dus ook de kinderen. We blijven lekker lang zitten en babbelen maar door. Er is veel te vertellen. Koffi houdt de kinderen bezig. Zij moeten op vast dagen ook andere klusjes doen zoals onkruid verwijderen en het terrein proper houden met een borstel van gedroogde palmbladeren. In hun latere leven zullen zij ook klussen moeten doen wellicht. Sylvia wil van hen geen Europeanen maken die na hun terugkeer in de Togolese maatschappij hun draai niet meer kunnen vinden.

De kinderen gaan tekenen na de klusjes. Mijn dochter Karlien, leerkracht van het 1ste leerjaar in de school ‘De schatkist’ in Berchem heeft met haar kindjes van 5à6j tekeningen gemaakt bestemd voor de kinderen van Joko Kopé. De kinderen vinden de tekeningen heel mooi en leuk. Op hun beurt maken zij een tekening voor de kinderen uit België. De leeftijden worden er wel bijgezet.

Hier kruipt wel wat tijd in maar ze doen dat graag.

‘s Middags eten – rusten en spelen . Sylvia en ik gaan naar de les EWE. Ewe is een Togolese taal die in een groot deel van Togo en ook in de buurlanden Beni n en Ghana wordt gesproken. Voor mij zijn dat alleen klanken met hier en daar een Frans woord tussen. Sylvia zou graag de kinderen een beetje kunnen verstaan en kunnen tellen in het EWE. De 2 leraren zijn heel blij met onze aankomst. Het betreft hier een alfabetiseringscursus voor volwassenen. Er zitten enkele vrouwen en ook 2 mannen. De les is in het EWE, dus onbegrijpelijk. Wanneer ze beginnen met getallen kan Sylvia wel beter volgen. Op een bepaald moment wil de leerkracht mij uitleggen dat 10 x 10 100 is en hij doet dat door 10 stokjes samen te binden met een koordje en dat in het Frans te stellen dat als ik er nog zo’n 9 bijdoen ik aan de honderd kom. Ik durf Sylvia niet aan te kijken en blijf even serieus knikken dat ik het begrepen heb. Er volgen nog hilarische momenten waarbij Sylvia haar bekende schaterlach begint die moeilijk te stoppen is. De mensen nemen ons niks kwalijk! De les duurt 2uur. En dat is meer dan voldoende.

17u terug naar huis.
Er volgt het ondertussen bekende scenario: douchen – eten –afwas – opruimen – tanden poetsen en slapen.
Wij eten ook in het kleine keukentje en gniffelen nog na over het verloop van de middag.
Slapen rond 21u30. Het is vroeg dag!

Zondag 5 april – PASEN

Opstaan rond 7u, ontbijt met koffie, brood en een eitje! Hm lekker!

Daarna maken we ons klaar om naar de kerk te gaan voor de paasviering. De dienst begint om 9u. Sylvia en de kinderen gaan naar de Evangelische kerk. Deze kerk werkt ook met de bijbel. Tijdens de viering wordt er heel veel gezongen. Er zijn wel drie koren waarvan één echt wel professioneel (in zoverre ik daar kan over oordelen) Mannen- en vrouwenstemmen klinken heel zuiver.

Odesmou die oorspronkelijk uit het dorp afkomstig is, mag mee de zang begeleiden samen met volwassenen. Zo’n dreumes van vier jaar die daar met een ernstig gezicht mee op een trommel het ritme aangeeft! Gewoon geweldig om dat snoetje te zien.

De dienst is grotendeels in het EWE maar ook regelmatig volgen er ook Franse teksten, waardoor ik toch een beetje meer kan volgen.

Tegen de middag zijn we terug in joko Kopé. Jeanne heeft een lekkere schotel gemaakt met minder piment van rijst, tomaat, aubergines en wortels en kip. Mmmmmmmmlekker!

Na het eten volgt de afwas en platte rust.
Wij drinken een tasje koffie en nemen er een koekje bij.
Hierna nemen we tegen 14u30 de auto en rijden richting Kovié om de rijstvelden te bekijken. De oudste jongens , Daniën ; Wisdom en Joseph mogen in de kofferruimte. Het onderste deel blijft gesloten en het bovenste deel blijft openstaan kwestie van een beetje frisse lucht. De andere kinderen kruipen op de achterbank. Dat lukt nog wel.

De rijstvelden is een klein uurtje rijden. De staat van de weg valt goed mee. Aangekomen bij de velden blijkt dat de oogst al voorbij is. We kijken wel uit over velden met fris groen. We passeren ook een onderneming waar de rijst gedroogd en gesorteerd wordt. Er is weinig activiteit.

We rijden terug naar Wli en de rest van de dag verloopt zoals de andere dagen. Moe maar tevreden!

Maandag 6 april

Vandaag gaan we op bezoek bij de chef du canton die woonachtig is in Tsevié. Deze man heeft toezicht en gezag over tien omringende gemeenten “ de villages” . Hij is zelf ook chef van Wli. Elke village heeft een chef.

Dit is te vergelijken met onze burgemeester. De man is een hele innemende persoonlijkheid en steunt Sylvia volledig in haar zienswijze op het runnen van het weeshuis. Het spijtige is dat deze man een hartpatiënt is. Hij heeft jaren geleden in Duitsland door toedoen vaan een Duitse vrouw een pacemaker kunnen laten plaatsen. Bovendien is bijna blind. Hij ziet nog een heel klein beetje en alles is wazig. Als je de man aankijkt merk je dat niet echt terugkijkt. Hij is dus beperkt in de uitoefening van zijn job. Sylvia kan bij hem terecht voor alle zaken en problemen die verband houden met de kinderen, school , het voeren van een beleid e.d.

Hij laat ons beloven dat we nog terugkomen tegen de tijd ik terug naar België vertrek. Wij worden heel gastvrij ontvangen en krijgen een lekker fris limonade aangeboden of een pils voor wie dat wil.

Terug naar Wli .

Na de middag en de rustpauze zijn de scouts gearriveerd onder leiding van Koffi. Het zoontje van Koffi is ook bij de scouts en komt dus mee spelen en voetballen. De kinderen houden ook van estafetten. Er wordt enorm veel gelachen, geroepen en aangemoedigd. Het is zo leuk om de kinderen te zien spelen en zich te amuseren!

Maar aan het mooie liedje komt ook een einde. Tegen 17u30 is de pret afgelopen. De scouts keren terug naar Wli-centre en onze kinderen gaan douchen en koken.

Na een vermoeiende maar heerlijke dag is het bedtijd. Odesmou kan zelfs niet meer eten, zo moe is hij. Hij houdt erg veel van slapen en is zo blij wanneer hij zijn bedje ziet.

Dinsdag 7 april

Vandaag gaan Sylvia en ik een dagje Lomé. We willen er eens tussenuit onder ons tweetjes. We hebben plannen o.m. langsgaan bij Jean (bevriend met Sylvia en die ook de auto onderhoudt), en daar iets drinken , Koliko eten (dikke fritjes maar gemaakt van de igname wortel) . We willen langs de post voor info rond de uren van de bus van de post die doorheen Togo van het zuiden naar het noorden rijdt tot in Dapaong. In die stad gaan we volgende week laptops brengen. Dit heb ik beloofd aan Mikke Maerschalck uit Rumst. Ik heb haar ontmoet op de Wereldwaterdag bij Hidroplus op 22 maart. Mikke ondersteunt “Yanfouom”, een school uit Dapaong. En als laatste boodschap langs “Moov” internetprovider om het abonnement te verlengen .

De plannen vallen in het water: Jean is ziek, er wordt geen koliko verkocht vandaag , de post verwijst ons naar de post in Tsevié en bij provider Moov zijn er nog een veertigtal wachtenden voor ons……… Aangezien we toch al in Lomé waren hebben we dan een gezellig dakterrasje opgezocht (een adres dat Sylvia kent) en daar in de schaduw genoten van een lekkere maaltijd van een frisse groene salade, krokante fritjes vergezeld van een glaasje rode wijn. (en water uiteraard). Nadien nog een koffietje om af te sluiten. Heel gezellig!

Bij het naar huis rijden stopt voor ons een busje waaruit een blanke man stapt. Deze wuift naar ons en doet teken om te stoppen. Wij denken dat die persoon iets wil vragen. Dichterbij komend ziet Sylvia dat het Luc betreft, de man van Jaqueline die beiden de vzw A Future for Togo ondersteunen.

魅力的なメリットがいくつもあるオンライン麻雀

Er volgt een hartelijke begroeting en over en weer enkele verhalen. Luc en Jaqueline steunen diverse weeshuizen in Togo. In juli komen zij voor een maand en spreken af met Sylvia om haar te bezoeken in Wli.
We rijden terug naar Wli. De avond verloopt zoals de andere avonden.
Weeral een leuke dag !

Woensdag 8 april

Rustdag – een dag waar niks gepland is…………

Opstaan – ontbijten – tasje koffie – babbeltje – wasje doen – de kinderen lezen hun geliefkoosde strips in de schaduw onder de notenboom.

Na de siësta gaan we kubben. Koffi, de animator kent het spel niet maar na enige uitleg doet hij geëngageerd mee. Het is nu eenmaal een spel met een winnen en een verliezende ploeg. De verliezers durven al eens een gezicht opzetten maar achteraf, sportief als we zijn gaan de winnaars proficiat wensen en ze allemaal de hand schudden. De gezichten trekken bij.

Na het spel volgt toch wel enige minder aangename aankondiging. De répétiteur is aangekomen. De kinderen krijgen herhalingslessen. Aangezien zij deze trimester zo goed als niets geleerd hebben is het op zijn minst belangrijk dat zij alle leerstof van oktober, tot december toch blijven onthouden. Zowel rekenen als taal wordt opgefrist en er volgt een ondervraging. Ik ben wel geïnteresseerd en benieuwd wat de middelbare school te bieden heeft. Ik stel Sylvia voor dat de oudste jongens hun boeken en schriften eens tonen. Sylvia stemt ermee in. Ik hou mij dus enige tijd bezig met Daniël en Wisdom. De lessen Frans zijn van uiteenlopende aard. Zij behandelen teksten van schrijvers uit Europa (voornamelijk Frankrijk) maar ook Togolese schrijvers. Ik overloop met hen enkele teksten en vraag om een aantal woorden te verklaren. Zij blijven het antwoord schuldig. Ze krijgen de opdracht de woorden die ze niet begrijpen op te zoeken in een woordenboek en de verklaring op te schrijven. De tijd gaat snel…….Voor we het goed en wel beseffen is het weeral etenstijd en zo goed als donker. We zien niets meer buiten . De rest van de leerstof is voor morgen.

De kinderen nemen hun douche, eten brood met chocomelk en na de nodige huishoudelijke arbeid gaan ze slapen.
Voor ons verloopt de avond zoals gewoonlijk.

Donderdag 9 april

Opstaan – ontbijt – planning om naar Tsevié te rijden ivm de uren van de bus voor Dapaong.

De lucht betrekt, grijze wolken komen aandrijven. Ja, lap hoor ik Sylvia zeggen…………..dat belooft regen, veel regen!

En inderdaad, haar woorden zijn nog niet koud of daar begint het! De regen op zich is niet erg, integendeel, de groenten kunnen het water goed gebruiken. Het is alleen dat het water door de wind tegen de muur en onder de deuren wordt gestuwd. Alle hens aan dek! Alle aftrekkers worden bovengehaald en met man en macht wordt het water zo goed mogelijk tegengehouden. Op een bepaald moment is de wind zo hevig dat vodden gaan vliegen en manden alle kanten uitschuiven. Het loopt gelukkig niet zo de spuigaten uit als de vorige keer. Na enige tijd wordt het wat minder, de wind gaat liggen en de regen valt met mondjesmaat recht naar beneden. Sylvia en de kinderen zijn opgelucht.

Stilaan is de zon daar terug en het leven van alle dag herneemt zijn gangetje.

Na de middag stelt Sylvia voor om de meegebrachte cadeautjes uit te delen. Assou, Abraham en Odesmou vallen in de prijzen. Assou krijgt o.m. enkele voetbaltenues waarmee hij superblij is. Er is ook een paaskuikentje bij uitgesneden in hout. Een leuke versiering. Die zal later opgehangen worden aan de buitenmuur van zijn slaapkamer . Abraham wordt verwend met speelgoed. Odesmou krijgt blaasbellenpotjes! Zijn oogjes schitteren! Hij vindt het geweldig…… al die kleurige bellen die uiteenspatten. Er zijn voldoende potjes voor iedereen. Weldra is een lieve lust om al die kinderen – en ook volwassenen – te zien bellen blazen. De ene bel al groter dan de andere, de ene bel al hoger dan de andere!. De kunst is een reeks bellen te blazen en hoe meer hoe liever. Het gejuich is niet veraf. Prachtig om zien . Dit is puur genieten!!


De cadeautjes houden niet op. De peter en meter van Odesmou hebben ook nog nieuwe voetbal meegegeven, de en al mooier dan de andere; Op één van die ballen lees ik “barça”. Dus Barcelona, verder reikt mijn kennis van voetbal niet. De ballen worden nog enige tijd in de kast gelegd. Het is niet de bedoeling dat alle nieuwe spullen onmiddellijk worden uitgedeeld zolang de oude spullen nog goed meegaan. Je kan en mag de kinderen op dat vlak niet vergelijken met onze kinderen. Hoe zal de toekomst voor hen eruit zien? Dat is niet geweten op dit moment.

Na al het spelplezier worden de twee oudsten verzocht zich bij tata Goedele te begeven samen met hun leerboeken. We bekijken samen de geziene leerstof. Er zit ook meetkunde bij (aiai) en breuken! Niet mijn favorieten! Die van hen ook niet! Taal , wetenschap geschiedenis , biologie vinden ze wel vrij leuk , althans daar hebben ze meer interesse in.

Zonder het echt in de gaten te hebben is het weeral schemering en tijd voor douche en bed.

Morgen vertrek ik voor drie dagen naar Kpalimé, Ik ga daar Irène opzoeken, het Togolese meisje waar ik in november 2013 een week mee op stap ben geweest. Of liever gezegd zij met mij!

Vrijdag 10 april tot zondag 12 april

Sylvia brengt mij tot in Lomé. Irène is zo lief om mij in Lomé te komen halen. Zij heeft daar een zus wonen waar ze kan logeren.

We komen Irène tegen aan de taxistandplaats richting Kpalimé. Dit is ongeveer 1,5 u rijden.

Sylvia rijdt terug naar Wli. Irène en ik nemen de taxi naar Kpalimé. We bezoeken eerst haar neef die tevens conciërge is in het huis waar ik vorig jaar heb kunnen logeren. Die neef Kokou werkt en studeert tegelijkertijd (uit noodzaak). Hij maakt ook prachtige beeldjes in hout, waarvan ik er vorig jaar enkele heb gekocht. We babbelen wat bij. Daarna gaan we met z’n drieën op zoek naar een hotelletje waar ik met Irène 2 nachtjes zal logeren.

Na dit in orde te hebben gebracht gaan we eten bij “Le bon vivant’. Dit wordt geleid door Jan afkomstig uit Deurne. Het is daar heel lekker en gezellig om te eten en heel betaalbaar. Hij gebruikt kwalitatieve producten. Het is leuk om in ’t Anwaarps te kunnen klappen. Hij woont daar definitief met zijn Togolese vrouw Hélène , 2 kinderen en zijn moeder die meehelpt in de zaak.

In de namiddag gaan we op bezoek bij de ouders van Irène. De weg ernaartoe bestaat uit putten en bezaaid met stenen. De huisjes van haar ouders en verdere familie zijn naar onze maatstaven klein, donker en sober. Er is wel elektriciteit wat al een groot voordeel is. Haar vader is bedlegerig en kan dus niet opstaan. Ik mag wel binnen in het kamertje waar hij op een matras op de grond ligt om een hand te schudden. De man is blij met visite! ’s Morgen en ‘s avonds wordt hij door enkele familieleden en/of zijn kinderen af zijn bed getild en in een rolstoel gezet om toch wat frisse lucht te hebben. Tijdens de dag is het veel te warm!

We zitten wat in de schaduw wat dieper in de “tuin” waar een grote groep mensen zit te babbelen en tchouketchou te drinken. Dit is een plaatselijk gebrouwen bier. Het klinkt fonetisch als tjouketsjou. Een schoonzus van Irène herkent mij van vorig jaar en komt onmiddellijk mij de hand schudden. Zij heeft duidelijk al enkele porties binnen maar op een vrolijke manier!

Dan terug op weg naar het hotel om ons op frissen. Onderweg toch nog een terrasje doen met een frisse pint of limonade.

We wandelen tot aan het hotel. Ook al is het warm op deze manier zie je wel wat van de omgeving hoe armoedig of vuil ook. De gebruikelijke manier om je te verplaatsen is het nemen van een taxi-moto.

‘s Avonds gaan we terug naar “le bon vivant” om de verjaardag van Irène te vieren. Ik neem stoofvlees met echte fritten! Het smaakt mij geweldig. Na de maaltijd naar het hotel en slapen. De kamer is koel en de lakens zijn fris! Heureusement!

Zaterdag gaan we na een ontbijt met koffie , omeletten en lekker brood op uitstap naar een koffie- en cacaoplantage. We nemen taxi-moto. Bij aankomst kan ik geen plantage ontdekken. De bomen en struiken staan door elkaar. Er zijn 2 medewerkers die enige uitleg verschaffen. We mogen sabbelen op een cacaonoot/boon die nadien terug in de grond wordt gestopt. De vrucht waar de noten in zitten ziet bruin en is langwerpig. Aan de overzijde van de baan bezoeken we een plantage waar diversiteit troef is. Daar vinden we ook ‘colatiers’ waarvan de vrucht groen is en colabonen rood. Even verderop is er en klein beekje waar op sommige dagen gezinnen een beetje verkoeling komen zoeken en de kinderen in het water kunnen spelen.

Er zitten een aantal jongens uit het nabijgelegen dorp aan het klieven van die noten . Zij hebben geen school wegens de staking die het hele land treft. Op deze manier verdienen zij een kleinigheid en doen ze zinnig werk .

We drinken ook versgebrouwen palmwijn. Deze is nog lekker fris en een laag alcoholpercentage. Als de wijn eventjes blijft staan stijgt dat percentage. Ik vind het niet slecht maar drink er toch maar niet te veel van.

Irène en ik wandelen terug naar het centrum. Onderweg nemen de taxi-moto want het is toch een heel eind te voet.

In Kpalimé terug gaan we op bezoek bij haar zus Noëline die gehuwd is met een Deen, Morten Morten. Het koppel baat een guesthouse uit om toch een inkomen te hebben. Zij wensen verder een project uit de grond te stampen waarbij jonge mensen worden opgeleid tot koks. Het is de bedoeling om te werken en ze te leren koken met plaatselijke producten op een gezonde manier. Hij acht het niet onmogelijk dat op termijn een Togolese kok of kokkin de overstap naar Europa maakt en daar de Afrikaanse keuken gaat promoten. Het gesprek verloopt in het Engels terwijl op de achtergrond Irène met haar zus in het EWE aan het ‘tetteren’ zijn.

We krijgen stillekesaan honger. Sinds het ontbijt hebben we alleen een beignet gegeten die verkocht wordt langs de straat. Er is één gelijkaardig restaurant aan “le bon vivant” in Kpalimé, dat wordt uitgebaat door een Fransman. Hij verkoopt voornamelijk pizza’s maar daar heb ik geen zin. We besluiten dus maar terug naar Jan te gaan. Irène heeft er ook zin in. Ik neem een lekkere hamburger op een broodje met een tomaat en beetje sla en fritjes. Je kan wel eten langs de kant van de weg in zo’n stalletje waar ze fufu maken, ook een heel bekend gerecht op basis van pâte met pindasaus. Maar Irène kiest toch voor stoofvlees met fritten. Zij wil dat graag proeven. Geen probleem!
Na afloop van de lekkere maaltijd en een “tot volgend jaar” keren we terug naar het hotel om te gaan slapen.

Zondag nemen we de taxi richting Lomé na eerst nog eens langs te zijn geweest bij haar ouders en familie.
We komen aan in Lomé , waar we een andere taxi nemen richting Davié. Daar komt Sylvia ons halen met de auto. Assou, Abraham Gloria en Odesmou zijn erbij. Zo’n ritje vinden ze heel gezellig. We doen nog enkele boodschappen en rijden naar het weeshuis.

Ondertussen is het weeral avond en etenstijd. Nadien bedtijd.

Maandag 13 april

De dag verloopt gelijk. Irène leert de kinderen wat kennen.
In de voormiddag moeten zij ook nog meepoetsen want in de namiddag wordt bezoek verwacht.
Tegen 13u komt Ria Etienne samen met haar zus Lydia en broer Patrick en nog enkele mensen op bezoek. Het gezelschap wordt rondgeleid en is opgetogen over wat zij te zien krijgen. Het gezelschap zit nog eventjes onder de notenboom in de schaduw. Tegen 15u30 vertrekken zij terug naar Lomé.
Na het opruimen lezen de kinderen nog of spelen met de kaarten.
Irène maakt zich klaar om terug naar Lomé te vertrekken. Vincent bestelt een taxi-moto die haar naar Lomé brengt.
Het was een blij weerzien. Ik hoop de volgende keer opnieuw enkele dagen met haar een streek te kunnen bezoeken.
De namiddag is snel voorbij. Koken – eten – afwassen – tanden poetsen – slapen.Sylvia en ik praten nog na over de afgelopen dagen.

Dinsdag 14 april

Morgen vertrekken we naar Dapaong met de laptops bestemd voor Yanfouom. Ik bel mevr Martine Sindja om haar te verwittigen. Een hele vriendelijke stem aan de telefoon.

Vincent rijdt naar Tsevié met zijn moto om ticketten te bestellen voor de bus die we morgen willen nemen. Het zijn gereserveerde plaatsen met een nummer. Ik ben benieuwd!

De kinderen spelen en krijgen herhalingslessen. Ik hou mij bezig met Daniël en Wisdom en kijk na wat zij hebben opgezocht. Ik bekijk ook het rekenen want dat ik blijkbaar moeilijk. De bewerkingen voornamelijk delingen is een heikel punt.
We houden het bij een rustige dag voor de rest. Ik doe een klein wasje en lees in mijn boek.
Ik ga op tijd slapen. De volgende morgen is het vroeg dag.

Woensdag 15 april

Sylvia is al opgestaan om 4u speciaal om bokes met een omelet te maken.
Om 5u sta ik op en maak me klaar. ik heb de vorige avond wel mijn rugzak in orde gebracht.

Tegen 5u45 staan de taxi-moto’s te wachten aan de poort. Zij brengen ons naar Tsevié van waaruit de bus vertrekt. De bus arriveert om 7u30 (half uur later dan voorzien). We moeten ong 600 km langs de hoofdbaan die in het begin vlot rijdt maar na enige tijd vol putten zit en met een hele hoop omleidingen langs zanderige wegen waarbij het zand zo opstuift dat die chauffeur onmogelijk een deftig zicht kan hebben. Hij rijdt dan ook bijna iedereen van de baan met zijn wild getoeter.
Onderweg zijn er een diverse stops van een tiental minuten. Dit geeft de kans aan de mensen op de bus om eens uit te stappen of iets te kopen. Aan de raampjes van de bus worden allerlei hapjes , drankjes en fruit aangeboden. Een banaan kan ik wel eten, dat is veilig. Voor het overige moet ik wel voorzichtig zijn. De “bokes met eike “ smaken wel !

Een hele dag in de bus! We komen aan Dapaong tegen 19u. Martine Sindja, directrice van Yanfouom staat ons op te wachten.
Zij heeft een wagen met chauffeur ter beschikking. Wat een luxe! Zij is een hele vriendelijke gastvrije vrouw. Zij neemt ons mee naar haar huis waar zij op de verdieping boven haar privéwoonst ruimte heeft voor vrijwilligers die daar komen helpen in de school. Wij mogen daar logeren.

Martine S stelt eerst alle mensen voor die daar ook verblijven. Nadien laat ze ons alleen. Het eten wordt naar boven gebracht. Een heerlijke groene salade en nadien een rijstgerecht. En fris water! Ook een heerlijk bed. We zijn blij in onzen tram te kunnen kruipen.

Donderdag 16 april

Wij maken ons ontbijt klaar. Er is Koffie, brood , confituur en banaan.

Tegen 8u30 komt de chauffeur ons halen en brengt ons naar de school voor middelbaar onderwijs. De school is een private instelling, opgericht in 2000 door Martine en heeft ondertussen meer dan 800 leerlingen. Het schoolgeld betreft (75 euro op jaarbasis. Voor sommigen leerlingen die in de lagere school blijk geven van een degelijke studiehouding en gemotiveerd zijn om te studeren , en die de financiële middelen niet hebben bestaat er een fonds die het schoolgeld betaalt.

Wij hebben dus laptops meegebracht vanuit België die bestemd zijn voor deze school.

http://www.yanfouom.net/rubrique38.html

http://www.yanfouom.net/

Wij bezoeken de school en krijgen een rondleiding.

In de klassen zitten gemiddeld 40 leerlingen. Per jaar zijn er 2 klassen. Op het moment dat wij er aan komen zit Martine een vergadering voor. Zij stelt ons voor en vertelt waarom wij daar zijn. Wij nemen enkele foto’s nemen en worden verder begeleid door andere personeelsleden. Door de staking die ook deze school treft zijn er slechts enkele leerlingen aanwezig die vrijwillig komen studeren. Alle anderen zijn naar huis of bij familie.

De chauffeur en 2 studenten houden ons de rest van de dag gezelschap. We bezoeken ook een weeshuis in Dapaong dat voornamelijk seropositieve kindjes opvangt waarvan de ouders aan aids zijn bezweken. Er wonen ong 70 meisjes tussen oj en 21 j. Tijdens onze rondleiding komt er een jonge vrouw op bezoek met haar 2 kinderen die daar zelf tijdens haar jeugd heeft gewoond. Zij is nu getrouwd en heeft het goed. De directrice is heel tevreden. De directrice die door de kinderen wordt aangesproken met “maman” vertelt hoe het eraan toegaat. De kinderen worden verdeeld in ploegen die elk hun dagdagelijkse taken doen. Sylvia voelt zich gerustgesteld omdat zij toch op dezelfde golflengte zit.

We bezoek ook een opleiding voor kleermakers (voor meisjes).
Nadien worden we door de chauffeur terug naar huis gebracht. Na de maaltijd vertrekken we tegen 15u richting “Mango” op zoek naar de nijlpaarden. Het is niet zeker dat we ze te zien krijgen maar dit was eigenlijk mijn reden om naar het noorden te willen gaan. Na een stevige rit van een dik uur zijn we bij het meer aangekomen. We moeten een kleinigheid betalen. Over een berm zien we het meer liggen. We kijken tegen de zon in. Het meer glinstert en opeens zien we de ruggen van de nijlpaarden op de waterlijn. Het is wel mogelijk om dichterbij te geraken. Opeens zien we dat er beweging in het water komt en de ruggen worden beter zichtbaar. De dieren zijn opeens zichtbaar tot aan hun poten. Je kan ook duidelijk de kop onderscheiden. Ik probeer tegen de zon is foto’s te nemen alhoewel ik geen steek zie. Op een bepaald moment opent één van hen zijn bek ! een geweldig zicht (spijtig genoeg heb ik alleen water getrokken). Dit is wel echt in de natuur en niet in de dierentuin. Dit is toch een andere ervaring . We blijven gefascineerd naar de dieren staan kijken. Na een half uur zakken ze terug onder water en zie je af en toe een hoopje nijlpaard verschijnen en weer verdwijnen. We vertrekken terug want we moeten nog een heel eind naar Dapaong en liefst voor het donker wordt.

Een van de studenten Koffi die ons begeleidt, zou graag zijn ouders een bezoekje brengen. Zij wonen trouwens “vlakbij”. De chauffeur gaat akkoord en wij dan ook maar zeker? Dat vlakbij blijkt een dik half uur verder weg te liggen . Zijn ouders en familie wonen in huisjes/hutten die zo specifiek is voor deze streek ‘de tamberma’ een bepaalde stijl van bouwen. We krijgen een cola en een pils aangeboden. De dranken zijn wel (te) warm . nadien hebben we het wel geweten. !! Wel gezellige en vriendelijke mensen waarvan een deel toch voldoende Frans kent.

Omstreeks 18u30 rijden we terug naar Dapaong waar we tegen 20u aankomen. Martine heeft al eens gebeld. Zij was een beetje ongerust omdat zij niet op de hoogte was. De studenten wonen wel bij haar en zij voelt zich verantwoordelijk voor ons ook.
Na het avondmaal gaan we onmiddellijk slapen.

Vrijdag 17 april

Vroeg opstaan om de bus te halen. De chauffeur en Martine brengen ons naar de bus die om 6u de terugrit aanvangt. Na weer een hele dag te rijden afgewisseld met enkele stops komen we rond 18u30 aan in Tsevié. Onderweg hebben we wel regen gehad maar hier is het droog gelukkig. We moeten nog met taxi-moto van Tsevié naar Wli langs een zandweg met regelmatig een put of stenen. Dit lukt allemaal heel vlotjes! Aangekomen aan het weeshuis staan de kinderen ons op te wachten en komen al juichend op ons af! Dat was leuk!

Kort nadien is het etenstijd en slapenstijd. Morgen vertellen we wel……………..

Zaterdag 18 april

Mijn laatste volledige dag in het weeshuis.
We moeten terug bij de chef op bezoek. Hij heeft verschillende keren gebeld.We zijn daar tegen 11u15. We krijgen net als de vorige keer een hartelijk ontvangst. Er wordt over koetjes en kalfjes gebabbeld. We krijgen ook een lekkere salade voorgeschoteld als voorgerecht en een bord met pâte . Ik zie dat echt niet zitten maar eet enkele hapjes. Sylvia voelt zich niet opperbest en houdt ook de boot af.
Opeens moet ik mee met de dochters van de chef. Ik weet niet waarvoor. Zij neme mij mee het huis in en ik moet een kleed passen. Zij hebben op zicht (van vorige keer) een kleed gemaakt dat bijna gegoten zit. Hier en daar moet er een aanpassing worden gemaakt. Op zich vind ik het een heel mooi kleedje. Of ik het in België zou dragen weet ik nog niet.

We vertrekken terug naar Wli. Het is ondertussen bijna 15u geworden. Ik hou me nog bezig met Daniël en Wisdom met enkele rekenoefeningen. De andere kinderen krijgen ook herhaling.

Zondag 19 april

De laatste dag is aangebroken. In de voormiddag zoek ik mijn spullen bij elkaar en vul mijn koffers.
Mijn koffers zijn nu veel minder zwaar. Ik loop over het terrein en neem nog enkele foto’s van o.a. onze prachtig beschilderde container, de bijgekomen gebouwtjes, het speelterrein en het beschaduwde plekje waar het gezellig vertoeven is….

Ik ga nog bij de kinderen zitten, en babbel nog wat met hen en speel met Odesmou met de autootjes.

Na het middagmaal neem ik afscheid van de kinderen die aan hun siësta beginnen. Een dikke knuffel een dikke zoen en een “au revoir” . Ik zal ze toch missen die lieverdjes!

We rijden naar Lome waar Sylvia nog foto’s voor haar blog en andere foto’s op een stick zet. Tegen 17u is alles ok. Ik neem een douche en tegen 18u gaan we pizza eten bij een restaurantje uitgebaat door Fransen met Afrikaanse obers.
Dan is de tijd gekomen om ook van ons maman afscheid te nemen.

Sylvia en ik nemen een taxi tot aan de luchthaven. Dit is veel gemakkelijker. Tegen 19u30 begint de registratie van de terugvlucht en mag ik de luchthaven binnen.

Een dikke zoen en knuffel en Sylvia vertrekt terug naar Lomé om daar te slapen en de dag erna terug naar Wli te rijden. Haar leven gaat daar voort.

Ik vertrek terug naar België waar dat van mij verder gaat.

Ik heb een hele mooie ,deugddoende, leerrijke ervaring achter de rug!

Ik geniet nog na bij het schrijven van deze blog!

………………tot ik terugkeer

Tata Goedele